Akwedukt Karnicki
Akwedukt Karnicki to jeden z najciekawszych i najbardziej unikalnych obiektów hydrotechnicznych w Polsce. Jest on częścią Kanału Iławskiego, wchodzącego w skład systemu słynnego Kanału Elbląskiego.
Architektura i konstrukcja
W przeciwieństwie do klasycznych, murowanych akweduktów przypominających mosty (jak np. słynny rzymski akwedukt czy polski akwedukt w Fojutowie), obiekt na Jeziorze Karnickim to akwedukt ziemny. Został usypany w formie potężnego wału (grobli) poprowadzonego w poprzek naturalnego akwenu.
Długość budowli: 484 metry.
Szerokość wału: około 46 metrów.
Wymiary rynny wodnej: koryto, którym poruszają się jednostki pływające, znajduje się na szczycie wału i ma 10 metrów szerokości oraz 1,5 metra głębokości.
Różnica poziomów: statki płynące wewnątrz rynny akweduktu znajdują się około 2 do 2,5 metra wyżej niż tafla Jeziora Karnickiego.
Ziemna grobla na stałe podzieliła jezioro na dwie oddzielne części (północną i południową). Aby woda mogła swobodnie cyrkulować i utrzymywać równy poziom w obu częściach akwenu, pod dnem akweduktu zainstalowano specjalne rury i przepusty.
Historia i cel powstania
Budowlę wzniesiono w latach 1845–1846 według projektu wybitnego inżyniera Georga Jacoba Steenke – twórcy całego Kanału Elbląskiego. Przy usypywaniu wału pracowało przez kilka lat około 1200 robotników.
Skąd wziął się pomysł na takie rozwiązanie? Podczas tyczenia trasy kanału okazało się, że lustro wody w Jeziorze Karnickim (dawn. Abiskar) leży o 2,5 metra niżej, niż zakładał to projekt nowej drogi wodnej. Inżynierowie stanęli przed trudnym wyborem:
Wybudowanie śluz – rozwiązanie to było bardzo drogie, trudne w utrzymaniu i wymagało skomplikowanego systemu zasilania w wodę.
Podniesienie poziomu całego jeziora o 2,5 metra – to rozwiązanie doprowadziłoby z kolei do ogromnej katastrofy ekologicznej i gospodarczej, ponieważ woda zalałaby ogromne połacie okolicznych łąk, pól uprawnych i zabudowań.
Steenke wybrał rozwiązanie innowacyjne i bezinwazyjne dla reszty otoczenia: poprowadził wodę w szczelnej rynnie usypanej na wale, omijając problem różnicy wysokości.
Ciekawostki
Skrzyżowanie rzek nad jeziorem: Żeglując Akweduktem Karnickim, jednostki pływające dosłownie płyną "wodą nad wodą". Pasażerowie znajdują się kilka metrów wyżej niż ryby pływające w jeziorze pod spodem.
Zielony tunel: Choć perspektywa płynięcia nad jeziorem brzmi spektakularnie, turyści na jachtach często w ogóle tego nie zauważają. Brzegi akweduktu obsadzono gęstymi szpalerami drzew (głównie wierzb i topoli). Nie był to jednak zabieg estetyczny – silne i głębokie systemy korzeniowe tych drzew pełnią kluczową rolę w wiązaniu ziemi i zapobieganiu osuwaniu się oraz rozmywaniu grobli.
Wrota bezpieczeństwa: Aby uchronić się przed potężną powodzią, w przypadku uszkodzenia lub przerwania ziemnego wału, na wejściu do kanału zaprojektowano specjalne wrota zabezpieczające ("zastawki"), które w razie awarii zablokowałyby ucieczkę wody z całego systemu Kanału Elbląskiego.
Dziś Akwedukt Karnicki wciąż pełni swoją funkcję i jest obowiązkowym, wyjątkowym z perspektywy inżynieryjnej punktem dla żeglarzy i kajakarzy przemierzających ten region Polski.
Inne wyjątkowe miejsca
