Średniowieczne grodziska w okolicach jeziora Dauby
Tam, gdzie dziś szumi wysoka trawa, wieki temu tętniło życie. Średniowieczne grodziska to milczący strażnicy naszej tożsamości .
Zapomniane warownie Pomezanów. Tajemnice średniowiecznych grodzisk wokół Jeziora Dauby
Jezioro Dauby, choć niewielkie i nieco ukryte w cieniu potężnego Jezioraka, kryje w swoich okolicach jedną z najbardziej fascynujących opowieści średniowiecznych Prus. To właśnie tutaj, na styku dzisiejszych wodnych szlaków Pojezierza Iławskiego, tętniło niegdyś życie pruskiego plemienia Pomezanów. Pozostałością po ich dawnej potędze są grodziska – dawne osady obronne, które dziś, malowniczo porośnięte lasem, wciąż rozpalają wyobraźnię miłośników historii, archeologii i tajemnic.
Średniowieczne Grodziska – Strażnicy Jeziora Dauby
Obszar otaczający jezioro Dauby w średniowieczu wchodził w skład pruskiej jednostki terytorialnej zwanej Terra Geria. Budowane tu grodziska mistrzowsko wykorzystywały naturalne walory obronne terenu: bagniste doliny, strome wzgórza oraz bliskość sieci jezior. Do najważniejszych obiektów w bezpośrednim sąsiedztwie akwenu należą:
Grodzisko Duba (Karczmisko) – ulokowane na wąskim przesmyku oddzielającym południowy brzeg jeziora Dauby od Zatoki Kraga (części Jezioraka). Dziś to lekko wyniesiony, otoczony podmokłym i zabagnionym terenem obszar. W średniowieczu ta warownia kontrolowała strategiczne przejście lądowe oraz wodne – dokładnie tam, gdzie dziś Kanał Elbląski łączy oba sąsiadujące akweny.
Grodzisko w Mozgowie – usytuowane na wysokiej krawędzi wysoczyzny opadającej ku dolinie jeziora Dauby. Ze względu na swoją silnie eksponowaną lokalizację, gród ten pełnił prawdopodobnie funkcje obserwacyjno-obronne, dominując wizualnie nad całą okolicą.
Grodzisko w Borecznie – położone nieco dalej na zachód, na cyplu nad bezimiennym potokiem łączącym jeziora Młynek i Piekło. To fascynujący, wielofazowy obiekt obronny, który odcięto od wysoczyzny potężnym systemem aż dwóch wałów i trzech fos.
Ciekawostka archeologiczna: Większość z tych grodzisk funkcjonowała później w niemieckiej nomenklaturze jako Burgwall (Wałowa Góra). Choć kojarzymy je głównie ze średniowieczem i Prusami, badania wykazują, że wiele z nich powstało na bazie znacznie starszych osad z epoki żelaza, co świadczy o unikalnej ciągłości osadniczej tego regionu.
Szlak Turystyczny: Śladami Elisabeth Lemke
Najlepszym sposobem na odkrycie tych ukrytych w terenie perełek jest wyruszenie na żółty szlak rowerowy „Śladami Elisabeth Lemke”, który idealnie oplata te historyczne tereny.
Kim była patronka szlaku? Elisabeth Lemke (1849–1925) to wybitna postać – urodzona w pobliskich Rąbitach etnografka, botaniczka i pionierka archeologii Prus Górnych. To ona jako jedna z pierwszych prowadziła tu profesjonalne badania powierzchniowe, ratując od zapomnienia pruskie legendy, baśnie i dawne formy ukształtowania terenu.
Trasa ma długość około 19 km i tworzy pętlę idealną na jednodniową, niespieszną wycieczkę.
Przebieg szlaku: Śliwa – Pomielin – Wieprz – Gubławki – Boreczno – Śliwa.
Co zobaczysz po drodze? Szlak zlokalizowany jest w granicach dużego półwyspu oblanego wodami Jezioraka i jeziora Dauby. Oprócz samych grodzisk, w miejscowości Śliwa warto zatrzymać się przy stawie, gdzie mieszkańcy ustawili głaz z wykutym wyobrażeniem tzw. „baby pruskiej” – kamiennego posągu kultowego dawnych mieszkańców tych ziem.
Jak ugryźć wyprawę w teren?
Wędrując lub jeżdżąc rowerem w okolicach Jeziora Dauby, trzeba pamiętać o jednej rzeczy: średniowieczne grodziska to nie są murowane zamczyska z basztami. To lekcje historii zapisane bezpośrednio w rzeźbie terenu – w postaci wałów ziemnych i zagłębień po fosach. Aby wycieczka była udana, warto pamiętać o kilku zasadach:
Zejdź z utartej ścieżki (z głową): Ślady grodzisk są dziś zalesione i często zarośnięte. Dojście do grodziska Duba czy obiektów w Mozgowie bywa wyzwaniem logistycznym przez podmokły grunt – dobre, nieprzemakalne buty to podstawa.
Użyj nowoczesnej technologii: Przed wyprawą warto rzucić okiem na mapy cieniowania terenu (LiDAR, np. na Geoportalu). Pozwalają one "zdjąć" cyfrowo warstwę drzew i zobaczyć idealny, geometryczny kształt dawnych pomezańskich wałów.
Połącz historię z naturą: Okolice Daubów to oaza ciszy, wolna od masowego, głośnego turystyki. Przy odrobinie szczęścia, krążąc wokół Kanału Iławskiego, wypatrzysz polujące bieliki, czaple lub zimorodki.
Grodziska wokół Jeziora Dauby to doskonały kierunek dla każdego, kto zamiast zadeptanych mazurskich deptaków woli poczuć autentyczną dzikość przyrody i dotknąć tajemnic dawno minionych kultur.
Inne wyjątkowe miejsca
